موضوع نوسانات قیمت مواد غذایی در یک سال اخیر فقط یک دغدغه خانوارها نبوده، بلکه برای سوپرمارکتها، عمدهفروشها، رستورانها و همه فعالان زنجیره تأمین هم به یک مسئله جدی تبدیل شده است. در این بازه، دادههای رسمی و گزارشهای مبتنی بر آمارهای رسمی نشان میدهند که بازار خوراکیها با یک روند صعودی و در بعضی مقاطع با جهشهای تند مواجه بوده است؛ بهطوریکه هم تورم نقطهبهنقطه و هم تورم ماهانه خوراکیها در مقاطعی به سطوح بسیار بالا رسیدهاند.
تصویر کلی: نوسانات قیمت مواد غذایی در آمار رسمی چه میگوید؟
اگر بخواهیم از بالا به موضوع نوسانات قیمت مواد غذایی نگاه کنیم، باید از شاخص قیمت مصرفکننده و دادههای «متوسط قیمت اقلام خوراکی منتخب در مناطق شهری» شروع کنیم. مرکز آمار ایران این دادهها را بهصورت ماهانه منتشر میکند و آخرین بهروزرسانی عمومیِ صفحه مربوط به اقلام خوراکی منتخب تا شهریور ۱۴۰۴ ثبت شده است. همین نشان میدهد که برای تحلیل نوسانات قیمت مواد غذایی، باید هم به شاخصهای تورمی و هم به تغییرات گروههای مختلف خوراکی توجه کرد، نه فقط به قیمت یک یا دو قلم کالا.
پایان سال ۱۴۰۴: نوسانات قیمت مواد غذایی در اسفند به اوج فشار رسید
یکی از مهمترین نقاط عطف در بحث نوسانات قیمت مواد غذایی، اسفند ۱۴۰۴ بود. طبق دادههای منتشرشده از گزارش رسمی مرکز آمار که توسط رسانههای معتبر بازتاب داده شد، شاخص قیمت مصرفکننده کل در اسفند ۱۴۰۴ نسبت به ماه قبل ۵.۶ درصد و نسبت به ماه مشابه سال قبل ۷۱.۸ درصد افزایش داشت و تورم سالانه به ۵۰.۶ درصد رسید. همزمان گزارشهای رسانهای مبتنی بر همین دادههای رسمی نشان میدادند که تورم ماهانه گروه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات در اسفند حتی از تورم کل هم بالاتر بوده و به ۸.۶ درصد رسیده است. این یعنی نوسانات قیمت مواد غذایی در پایان سال نهفقط ادامهدار، بلکه شتابدار بوده است.
آغاز ۱۴۰۵: نوسانات قیمت مواد غذایی در فروردین هم متوقف نشد
اگر کسی فکر میکرد با ورود به سال جدید، نوسانات قیمت مواد غذایی آرام میشود، دادههای فروردین ۱۴۰۵ خلاف آن را نشان داد. طبق گزارشهای منتشرشده از آمار رسمی، تورم ماهانه کل در فروردین ۱۴۰۵ برابر ۵ درصد بود، اما تورم ماهانه گروه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات به ۵.۶ درصد رسید. این فاصله نشان میدهد که خوراکیها همچنان یکی از موتورهای اصلی افزایش هزینه زندگی بودهاند و نوسانات قیمت مواد غذایی فقط به اسفند محدود نمانده است.
روند سالانه: نوسانات قیمت مواد غذایی فقط یک جهش مقطعی نبود
برای فهم بهتر نوسانات قیمت مواد غذایی باید از اعداد ماهانه عبور کنیم و به روند نگاه کنیم. دادههای رسمی و گزارشهای تحلیلی مبتنی بر آمارهای رسمی نشان میدهند که در بهمن و اسفند ۱۴۰۴ شدت افزایش قیمت خوراکیها بهقدری بالا بوده که برخی تحلیلگران از دو برابر شدن هزینه خوراکیها نسبت به مدت مشابه سال قبل سخن گفتهاند. حتی اگر روی این تعبیرها با احتیاط نگاه کنیم، خود دادههای رسمیِ تورم نقطهبهنقطه و ماهانه نشان میدهند که نوسانات قیمت مواد غذایی در یک سال اخیر از حالت نوسان عادی خارج شده و به یک موج پرقدرت تبدیل شده است.
نان و غلات: نوسانات قیمت مواد غذایی در این گروه چگونه بود؟
در میان گروههای مختلف، نان و غلات سهم مهمی در نوسانات قیمت مواد غذایی داشتهاند. در تیر ۱۴۰۴، گزارشهای مبتنی بر دادههای مرکز آمار نشان دادند که برنج ایرانی ۱۱.۱ درصد، ماکارونی ۵.۴ درصد و رشته آش ۴.۴ درصد نسبت به ماه قبل افزایش قیمت داشتهاند. چند ماه بعد، در شهریور ۱۴۰۴ نیز ماکارونی و رشته آش با ۴.۶ درصد و شیرینی خشک با ۳.۱ درصد از جمله اقلام با بیشترین رشد ماهانه در این گروه بودند. این ارقام نشان میدهد که نوسانات قیمت مواد غذایی در گروه نان و غلات هم پیوسته بوده و هم در چند مقطع بهصورت جهشی ظاهر شده است.
گوشت و مرغ: نوسانات قیمت مواد غذایی در پروتئینها شدیدتر حس شد
در بازار پروتئین، نوسانات قیمت مواد غذایی برای مصرفکننده ملموستر بود، چون این گروه مستقیم روی بودجه روزمره خانوار اثر میگذارد. در تیر ۱۴۰۴، مرغ ماشینی با رشد ۱۰.۹ درصدی نسبت به ماه قبل یکی از بیشترین افزایشها را در گروه گوشت قرمز، سفید و فرآوردهها ثبت کرد. در شهریور ۱۴۰۴ هم گزارشهای بازار از قیمت گوشت گوساله در بازه حدود ۸۷۰ تا ۹۵۰ هزار تومان در هر کیلو خبر میدادند و از ادامه تنش در بازار پروتئین میگفتند. این یعنی نوسانات قیمت مواد غذایی در بخش گوشت و مرغ نهفقط در دادههای رسمی ماهانه، بلکه در بازار خردهفروشی هم خود را بهشدت نشان داده است.
میوه و صیفیجات: نوسانات قیمت مواد غذایی در این بخش ناگهانیتر بود
یکی از ویژگیهای مهم نوسانات قیمت مواد غذایی در ایران این است که در میوه و صیفیجات معمولاً جهشها ناگهانیتر دیده میشوند. برای مثال در شهریور ۱۴۰۴، گزارشهای مبتنی بر دادههای مرکز آمار نشان دادند که از میان دهها قلم خوراکی، هندوانه با افزایش ۶۳.۵ درصدی بیشترین رشد ماهانه قیمت را تجربه کرده است. این نوع جهشها نشان میدهد که نوسانات قیمت مواد غذایی در بخش میوه و صیفیجات فقط تابع تورم عمومی نیست، بلکه فصل، عرضه، حملونقل و وضعیت بازار روز هم نقش مهمی در آن دارند.
لبنیات و روغن: نوسانات قیمت مواد غذایی در کالاهای روزمره چه معنایی دارد؟
وقتی درباره نوسانات قیمت مواد غذایی حرف میزنیم، لبنیات، تخممرغ و روغن اهمیت ویژهای دارند، چون اینها کالاهای روزمرهاند و تغییر قیمتشان سریعتر در ذهن مشتری میماند. گزارشهای بازار در اردیبهشت ۱۴۰۴ از کمبود و عرضه قطرهچکانی بعضی روغنهای خوراکی در خردهفروشیها خبر میدادند و نشان میدادند که فقط تورم نیست که قیمت را بالا میبرد؛ اختلال در توزیع هم میتواند شدت نوسانات قیمت مواد غذایی را بیشتر کند. برای همین در کالاهای پایه، مسئله فقط افزایش قیمت نیست، بلکه دسترسی و ثبات عرضه هم هست.
علتهای اصلی: نوسانات قیمت مواد غذایی چرا اینقدر شدید شد؟
برای تحلیل نوسانات قیمت مواد غذایی باید چند عامل را کنار هم دید. نخست، تورم عمومی اقتصاد که از دادههای رسمی بانک مرکزی و مرکز آمار کاملاً پیداست. دوم، فشارهای زنجیره تأمین و توزیع که در برخی بازارها مثل روغن و گوشت دیده شد. سوم، اثرات فصلی و ناپایداری عرضه در میوه و صیفیجات. و چهارم، رفتار انتظاری بازار که باعث میشود فروشنده و خریدار هر دو نسبت به آینده محتاطتر یا حتی واکنشیتر عمل کنند. به همین دلیل، نوسانات قیمت مواد غذایی را نمیتوان فقط با یک عامل توضیح داد؛ این پدیده نتیجه همزمان تورم، بازار، فصل و شبکه توزیع است.
اثر بر سوپرمارکتها: نوسانات قیمت مواد غذایی چه تغییری در فروش ایجاد میکند؟
برای یک سوپرمارکت، نوسانات قیمت مواد غذایی فقط به معنی گران شدن کالا نیست؛ به معنی سختتر شدن خرید، قیمتگذاری، موجودیگیری و حفظ مشتری هم هست. وقتی قیمت یک کالا در فاصله کوتاه چند بار تغییر میکند، فروشگاه باید سریعتر قیمتها را بهروزرسانی کند، سرمایه در گردش بیشتری داشته باشد و موجودی کالاهای پرتقاضا را هوشمندانهتر کنترل کند. از طرف دیگر، مشتری هم در دوره نوسانات قیمت مواد غذایی حساستر میشود و بیش از قبل قیمتها را مقایسه میکند یا خریدهایش را کوچکتر و محتاطانهتر انجام میدهد.
اثر بر خرید عمده: نوسانات قیمت مواد غذایی چگونه رفتار خریداران را عوض میکند؟
در بازار عمده هم نوسانات قیمت مواد غذایی رفتار خریدار را تغییر میدهد. خریدار عمده در چنین شرایطی کمتر به خریدهای بلندمدت با ریسک بالا تمایل دارد و بیشتر به دنبال تأمینکنندهای میگردد که هم ثبات بیشتری داشته باشد و هم موجودی قابل اتکاتری ارائه کند. در دورههای شدید نوسانات قیمت مواد غذایی، حتی اختلاف چند درصدی در قیمت یا چند روز تأخیر در تحویل میتواند تصمیم خریدار را عوض کند. برای همین است که عمدهفروشان و پلتفرمهای تأمین باید در چنین بازاری هم شفافتر و هم منظمتر عمل کنند.
نقش شیریک: در دوره نوسانات قیمت مواد غذایی چه چیزی مهمتر میشود؟
در بازاری که نوسانات قیمت مواد غذایی شدید است، ارزش یک بستر تأمین فقط به قیمت خلاصه نمیشود. برای مجموعهای مثل شیریک، مزیت اصلی میتواند در شفافیت قیمت، سرعت دسترسی به کالا، تنوع برندها و اطمینان از موجودی شکل بگیرد. در واقع، وقتی بازار بیثباتتر میشود، خریدار بیشتر از همیشه به تأمینکنندهای نیاز دارد که خرید یا خرید عمده را برایش سادهتر و تصمیم را برایش کمریسکتر کند. به همین دلیل، در دوره نوسانات قیمت مواد غذایی، نقش پلتفرمهای عمدهفروشی منظم و حرفهای پررنگتر میشود.
نوسانات قیمت مواد غذایی در یک سال اخیر چه پیامی داشت؟
جمعبندی ما از نوسانات قیمت مواد غذایی در یک سال اخیر روشن است: بازار خوراکیها در ایران در این بازه فقط با افزایش تدریجی قیمت روبهرو نبوده، بلکه در چند مقطع با جهشهای جدی مواجه شده است. از رشد ماهانه بالای خوراکیها در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ گرفته تا افزایشهای دو رقمی در برنج و مرغ در برخی ماهها و جهشهای تند در بعضی میوهها، همه نشان میدهد که نوسانات قیمت مواد غذایی به یک ویژگی ثابت بازار تبدیل شده است. برای خریدار، فروشگاه و عمدهفروش، راه عبور از این وضعیت نه حدس زدن بازار، بلکه تصمیمگیری دقیقتر بر پایه داده، موجودی هوشمند و تأمین قابل اتکاست.
نظرات
در حال دریافت نظرات...
نظر خود را بنویسید